Παχυσαρκία

Η παχυσαρκία έχει εξελιχθεί σε μέγιστο πρόβλημα υγείας, εξαιτίας της συνεχώς αυξανόμενης εμφάνισής της, σε βαθμό που σήμερα πλέον χαρακτηρίζεται ως η νέα «παγκόσμια επιδημία».

Οι επιπτώσεις της παχυσαρκίας στην υγεία μας είναι πολύ σοβαρές καθώς αποτελεί βασικό παράγοντα κινδύνου για στεφανιαία νόσο, υπέρταση και διαβήτη. Έτσι ένα άτομο με βάρος 45% πάνω από το φυσιολογικό έχει 30 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να πάθει σακχαρώδη διαβήτη, απ' ότι ένα άτομο με φυσιολογικό βάρος.Επίσης σε αρκετές περιπτώσεις επιβαρύνει σημαντικά τη ψυχολογία τόσο των ενηλίκων όσο και των παιδιών.

Παχυσαρκία είναι η υπερβολική συσσώρευση λίπους, κυρίως κάτω από το δέρμα, το υποδόριο λίπος όπως λέγεται, αλλά και σε διάφορα άλλα ζωτικά όργανα του σώματος (σπλαχνικό λίπος). Σε φυσιολογικούς ενήλικες το λίπος του σώματος κυμαίνεται από 12% έως 20% του συνολικού βάρους. Συγκεκριμένα, για τους άντρες κυμαίνεται από 12 – 18% και για τις γυναίκες από 18 – 23%.  Όσον αφορά τα αίτια της παχυσαρκίας, το πιο συνηθισμένο είναι η πρόσληψη με το φαγητό μεγαλύτερου αριθμού θερμίδων, απ' αυτές που χρειάζεται το άτομο για τις ημερήσιες ανάγκες του. Σε πολύ σπάνιες περιπτώσεις η παχυσαρκία μπορεί να οφείλεται σε δυσλειτουργία ορισμένων ενδοκρινών αδένων.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (Π.Ο.Υ.), το 2005 περίπου 1,6 δισεκατομμύριο άνθρωποι άνω των 15 ετών ήταν υπέρβαροι ενώ τουλάχιστον 400 εκατομμύρια παχύσαρκοι. Το ίδιο χρονικό διάστημα, υπολογίζεται ότι τουλάχιστον 20 εκατομμύρια παιδιά παγκοσμίως ήταν υπέρβαρα. Οι εκτιμήσεις του Π.Ο.Υ. για το μέλλον είναι ανησυχητικές, καθώς υπολογίζεται ότι το 2015 ο αριθμός των υπέρβαρων ανθρώπων θα φθάσει τα 2,3 δισεκατομμύρια και των παχύσαρκων θα ξεπεράσει τα 700 εκατομμύρια. Το πρόβλημα της παχυσαρκίας παίρνει ανησυχητικές διαστάσεις και στην Ελλάδα, καθώς το 35.2% του γενικού πληθυσμού είναι υπέρβαροι ενώ το 22.5% παχύσαρκοι.

Ένας πολύ απλός τρόπος για να ελέγξει κανείς εάν είναι υπέρβαρος ή παχύσαρκος με βάση το βάρους του, είναι ένας δείκτης που ονομάζεται Δείκτης Μάζας Σώματος και υπολογίζεται πολύ απλά αν γνωρίζουμε το βάρος και το ύψος μας. Ο Δείκτης Μάζας Σώματος υπολογίζεται αν διαιρέσουμε το βάρος μας σε κιλά με το τετράγωνο του ύψους μας σε μέτρα. Για παράδειγμα, μια γυναίκα 60 κιλών με ύψος 1,60 μέτρα, θα υπολογίσει το Δ.Μ.Σ. αν διαιρέσει το 60 με το τετράγωνο του 1,60 (2,56). Αν η τιμή του Δ.Μ.Σ. είναι πάνω από το 25, τότε κάποιος χαρακτηρίζεται ως υπέρβαρος, ενώ αν ξεπερνά το 30 θεωρείται παχύσαρκος.

Σύμφωνα, όμως με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η παχυσαρκία ορίζεται ως: «η κατάσταση που χαρακτηρίζεται από υπερβάλλον σωματικό λίπος, σε βαθμό που επηρεάζονται αρνητικά η υγεία και ευεξία του ατόμου». Ο ορισμός αυτός θέτει ως προϋπόθεση τον υπολογισμό του σωματικού λίπους, προκειμένου να χαρακτηριστεί ένα άτομο ως υπέρβαρο ή παχύσαρκο και να προσδιοριστεί ο πραγματικός κίνδυνος που διατρέχει για την εμφάνιση χρόνιων ασθενειών.

Επομένως, για να χαρακτηρίσουμε ένα άτομο παχύσαρκο, δεν αρκεί να γνωρίζουμε μόνο τον Δείκτη Μάζας Σώματος αυτού, αλλά να συνδυάζουμε και το ποσοστό του σωματικού του λίπους.  Ο υπολογισμός του ποσοστού του σωματικού λίπους μπορεί πλέον να γίνει με διάφορες τεχνικές λιπομέτρησης που εφαρμόζονται κυρίως σε διαιτολογικά γραφεία.

 
Τι γίνεται όμως με τις περιπτώσεις των ατόμων που έχουν αυξημένο λίπος στην περιοχή της κοιλιάς; Σύμφωνα με την πλειοψηφία των επιστημόνων η κατανομή του λίπους στο σώμα παίζει πολύ σημαντικό ρόλο για να καθοριστεί ο κίνδυνος που διατρέχεται για την υγεία μας. Η κεντρικού τύπου παχυσαρκία, δηλαδή η αυξημένη συσσώρευση λίπους στον κορμό και ιδιαίτερα στην περιοχή της κοιλιάς που παρατηρείται συχνότερα στους άντρες, αλλά και σε αρκετές γυναίκες (κυρίως μετά την εμμηνόπαυση), σχετίζεται με αυξημένα επίπεδα χοληστερόλης, τριγλυκεριδίων, υπέρταση και μειωμένα επίπεδα HDL χοληστερόλης.

Οι παχύσαρκες γυναίκες έχουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού και καρκίνου του ενδομητρίου. Οι οστεοαρθρίτιδες, οι θρομβοφλεβίτιδες, και οι παθήσεις της χοληδόχου κύστης είναι πιο συχνές στα παχύσαρκα άτομα. Επίσης η παχυσαρκία μπορεί να δημιουργήσει ψυχολογικά και κοινωνικά προβλήματα.

Η πρόληψη της παχυσαρκίας γίνεται με την εφαρμογή ορισμένων πολύ απλών κανόνων υγιεινής διατροφής και τη συχνή σωματική άσκηση. Στην πραγματικότητα οι κανόνες αυτοί βοηθούν αποφασιστικά και στην πρόληψη ενός μεγάλου φάσματος χρόνιων παθήσεων.

  • Οι κανόνες υγιεινής διατροφής συνοψίζονται στα εξής:
  • Τρώτε 5 γεύματα την ημέρα – Μη μένετε νηστικοί, πάνω από 3 -4 ώρες
  • Τρώτε πολλά φρούτα, λαχανικά και όσπρια
  • Τρώτε συχνά ψάρι και κοτόπουλο και σπανιότερα κόκκινο κρέας
  • Αποφεύγετε τα ζωικά λίπη, βούτυρα, κρέμες, και τις μαργαρίνες.
  • Προτιμάτε το ελαιόλαδο, αλλά με μέτρο
  • Περιορίστε τα αναψυκτικά
  • Αποφύγετε τα οινοπνευματώδη ποτά
  • Αποφύγετε την πολλή ζάχαρη, τα πολλά γλυκά και παγωτά
  • Αποφύγετε τα αλλαντικά
  • Μην κάνετε κατάχρηση στα light προιόντα
  • Πίνετε άφθονα υγρά κατά τη διάρκεια της ημέρας π.χ. νερό, φυσικούς χυμούς, κ.α.

Η αντιμετώπιση της παχυσαρκίας βασίζεται και αυτή στον συνδυασμό της κατάλληλης δίαιτας και της σωματικής άσκησης.

Η απώλεια του σωματικού βάρους πρέπει να γίνεται σταδιακά και να αποφεύγονται οι μεγάλες αυξομειώσεις βάρους, που ίσως είναι πιο επικίνδυνες για την υγεία, από την ίδια την παχυσαρκία. Ο ιδανικός ρυθμός απώλειας βάρους σε μια δίαιτα είναι μισό με ένα κιλό την εβδομάδα. Πρέπει να είμαστε πολύ επιφυλακτικοί σε δίαιτες που υπόσχονται απότομη μείωση του βάρους. Επίσης πρέπει να έχουμε υπ' όψιν μας ότι οι περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να αντέξουν δίαιτες με χαμηλή ποιότητα θρεπτικών συστατικών για 2-3 εβδομάδες, χωρίς να υποστούν σοβαρές βλάβες στην υγείας τους. Οι παρατεταμένες δίαιτες που παρέχουν λιγότερες από 1000 θερμίδες την ημέρα, πρέπει να εφαρμόζονται μόνο κάτω από ιατρική επίβλεψη. Ο γιατρός ή ο  διαιτολόγος μπορούν να εκτιμήσουν όλες τις παραμέτρους που πιθανόν να σχετίζονται με την παχυσαρκία, όπως αυξημένη χοληστερίνη, τριγλυκερίδια, υπέρταση, ενδοκρινολογικά προβλήματα, και να καθορίσουν τη θεραπεία εκλογής.

Εκείνο βέβαια που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι να διατηρήσουμε το σωστό βάρος μετά το τέλος της δίαιτας, υιοθετώντας τις κατάλληλες διατροφικές συνήθειες. Αυτό άλλωστε είναι και το δυσκολότερο, γιατί τα κιλά εύκολα χάνονται και εύκολα ξανακερδίζονται.

Οι φαρμακευτικές και χειρουργικές μέθοδοι που έχουν εφαρμοστεί για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας πρέπει να αντιμετωπίζονται με μεγάλη επιφύλαξη, αφορούν άτομα με σοβαρότατη παχυσαρκία, πχ πάνω από 150 κιλά, και πρέπει να γίνονται κάτω από συστηματική ιατρική παρακολούθηση.